Cà phê, bánh ngọt và thuốc lá có thể mang lại cảm giác tỉnh táo, dễ chịu nhờ tác động lên não bộ. Ảnh: Magnific.

Theo Psychology Today, dù caffeine hay đường đều có thể gây hại nếu lạm dụng, con người vẫn có xu hướng tìm đến chúng.

Trong cuốn sách Your Brain on Food: How Chemicals Control Your Thoughts and Feelings, GS. Gary Wenk lý giải sở dĩ chúng ta khó cưỡng lại các chất này vì chúng kích hoạt hệ thống phần thưởng của não bộ, tạo cảm giác hưng phấn, tỉnh táo và thôi thúc hành vi lặp lại.

Cà phê: Màn "đánh tráo" hóa học giúp tỉnh táo

Mọi tế bào trong cơ thể đều cần các phân tử năng lượng (ATP) để duy trì các hoạt động sống. Khi ATP được sử dụng để cung cấp năng lượng, một phần của phân tử này sẽ tách ra thành adenosine và sẽ dần tích tụ trong não.

Khi nồng độ tăng lên, adenosine sẽ ức chế hoạt động của các neuron tiết acetylcholine. Trong khi đó, acetylcholine là chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến sự tỉnh táo, khả năng chú ý và học tập. Nếu các neuron acetylcholine bị “tắt”, não sẽ khó duy trì sự tập trung và tiếp thu thông tin mới.

Vì vậy, nhiều người sử dụng cà phê khi cảm thấy uể oải, buồn ngủ và thiếu tỉnh táo vì caffeine trong cà phê có khả năng ngăn chặn tác động của adenosine, giải phóng các neuron tiết acetylcholine khỏi sự ức chế về mặt hóa học. Nhờ đó, khả năng tập trung được cải thiện.

Các nghiên cứu ghi nhận người uống nhiều cà phê có xu hướng ít mắc u não, đặc biệt là u thần kinh đệm và giảm tỷ lệ của các ổ nhồi máu não nhỏ do đột quỵ thiếu máu cục bộ. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy việc uống cà phê với lượng vừa phải có liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh thấp hơn, trong đó có Parkinson.

Bên cạnh khả năng cải thiện chức năng nhận thức, uống cà phê mỗi ngày còn giúp tăng cường hệ thống chống oxy hóa nội sinh của não.

Tuy nhiên, những lợi ích này chỉ được ghi nhận khi tiêu thụ ở mức độ vừa phải. Việc sử dụng trên 400 mg caffeine mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, gây rối loạn hệ thần kinh tự chủ, dẫn đến tăng huyết áp, nhịp tim nhanh và tăng nguy cơ rung nhĩ ở những người có yếu tố nguy cơ.

Bánh ngọt và nhu cầu năng lượng của não

Theo GS Gary Wenk, sáng sớm là lúc con người khó tập trung nhất vì sau một đêm nhịn ăn, lượng đường trong máu giảm xuống. Trong khi đó, đường (glucose) lại là nguồn năng lượng thiết yếu để não bộ vận hành bình thường. Khi thiếu hụt glucose, các nơ-ron tại trung tâm điều hòa ăn uống ở vùng dưới đồi (hypothalamus) sẽ liên tục phát tín hiệu cảnh báo, thôi thúc chúng ta tìm kiếm thực phẩm ngọt.

Cơ thể sử dụng glucose không chỉ để cung cấp năng lượng cho não mà còn gián tiếp tham gia tổng hợp acetylcholine - chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò cốt lõi trong khả năng ghi nhớ, duy trì sự chú ý và điều hòa tâm trạng. Trung bình mỗi ngày, não bộ người trưởng thành tiêu thụ lượng glucose tương đương lượng đường có trong 10 chiếc bánh rán.

Thuốc lá: Độc tính nghiêm trọng từ Nicotine

Dù nicotine có thể tạo ra cảm giác sảng khoái tức thì do tác động nhanh lên hệ thần kinh, đây lại là một độc chất có tính gây nghiện cực cao. Việc hấp thu nicotine từ thuốc lá sẽ gây rối loạn các thụ thể thần kinh, tàn phá hệ tim mạch và làm tăng nguy cơ suy hô hấp đe dọa tính mạng

Theo GS Gary Wenk, não bộ có thể khiến cho con người dùng đường, caffeine hay nicotine vì những tác động tức thời lên hệ thần kinh. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các chất này có lợi cho sức khỏe nói chung. Các chuyên gia khuyến cáo nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, sử dụng caffeine ở mức hợp lý và tuyệt đối không hút thuốc để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Tác giả: Minh Châu

Nguồn tin: znews.vn