Cựu cán bộ hải quan Nguyễn Hữu Tuân (thứ hai từ trái sang) tại tòa - Ảnh: THÂN HOÀNG

Sáng 28-7, phiên xét xử 14 bị cáo trong vụ án sản xuất, buôn bán thực phẩm chức năng giả xảy ra tại Công ty MediUSA, Công ty MediPhar và các doanh nghiệp liên quan bước sang ngày làm việc thứ hai.

Trước đó, quá trình thẩm vấn không chỉ làm rõ quy mô đường dây sản xuất hơn 100 tấn thực phẩm chức năng giả, mà còn xoáy sâu vào một mắt xích khác liên quan hành trình doanh nghiệp tìm cách "mở khóa" những lô nguyên liệu bị ách lại tại cửa khẩu bằng những khoản tiền đưa cho cán bộ hải quan.

Theo cáo buộc, riêng trong vụ việc này, hai cựu cán bộ thuộc Cục Giám sát quản lý về hải quan bị truy tố về tội nhận hối lộ sau khi nhận tổng cộng 1,5 tỉ đồng để giúp doanh nghiệp của Nguyễn Năng Mạnh được thông quan nguyên liệu.

Hai cựu cán bộ bị cáo buộc nhận hối lộ là Nguyễn Thế Việt (cựu Phó cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan), Nguyễn Hữu Tuân (cựu Phó phòng giám quản 5, Cục Giám sát quản lý về hải quan).

Cuộc mặc cả bắt đầu từ câu nói "đưa trước 300 triệu"

Trả lời thẩm vấn, Nguyễn Năng Mạnh kể lại thời điểm doanh nghiệp rơi vào cảnh có lô nguyên liệu nhập khẩu bị tạm dừng thông quan.

Theo bị cáo, giá trị mỗi tờ khai lên tới hàng chục tỉ đồng. Công ty liên tục gửi văn bản đến cơ quan hải quan, Bộ Y tế nhưng không nhận được phản hồi như mong muốn.

"Tôi chỉ nghĩ làm cách nào nhanh nhất để bảo vệ hàng hóa của công ty", Mạnh khai.

Qua các mối quan hệ xã hội, Mạnh được giới thiệu gặp Nguyễn Hữu Tuân - khi đó công tác tại Cục Giám sát quản lý về hải quan.

Các bị cáo tại phiên tòa - Ảnh: THÂN HOÀNG

Lần đầu hai người gặp nhau tại một quán cà phê vào khoảng giữa năm 2023. Mạnh mang theo toàn bộ hồ sơ những lô hàng đang bị ách lại, mong được hướng dẫn cách tháo gỡ.

Hai ngày sau, Tuân hẹn Mạnh đến trước cổng Cục Hải quan. Cuộc nói chuyện tiếp tục diễn ra trên xe ô tô của Tuân.

Theo lời khai của Mạnh, Tuân nói muốn thông quan thì phải có văn bản hướng dẫn của Bộ Y tế. Đến đây, cuộc trao đổi chuyển sang câu chuyện tiền bạc.

"Bị cáo hỏi phải bồi dưỡng thế nào thì anh Tuân nói đưa trước 300 triệu", Mạnh khai.

"Tại sao lại có từ 'đưa trước'?", thẩm phán hỏi. Mạnh đáp rằng khi ấy hai bên chưa chốt chính xác số tiền.

"Anh Tuân nói việc này phải xử lý để thông quan các lô hàng, xin được văn bản của Bộ Y tế thì các đơn vị cũng phải bồi dưỡng, khoảng từ 1,2 đến 1,5 tỉ đồng", Mạnh khai Tuân là người đưa ra con số tiền phải chi để giúp lô hàng thông quan.

"Còn bị cáo xử lý thế nào?", chủ tọa hỏi.

"Dạ, bị cáo đưa luôn 300 triệu đồng", Mạnh đáp ngắn gọn.

Theo lời khai, khoản tiền mặt gồm toàn bộ tiền mệnh giá 500.000 đồng được "ông trùm" đường dây 100 tấn thực phẩm giả trao cho cán bộ hải quan Tuân ngay trên xe ô tô. Thời điểm đó chỉ có hai người, không ai chứng kiến.

Khoảng một tuần sau, Tuân gọi điện thông báo đã có văn bản hướng dẫn của Bộ Y tế.

Khi nhận bản chính công văn, Mạnh tiếp tục đưa nốt 1,2 tỉ đồng. "Tổng cộng bị cáo đưa 1,5 tỉ đồng", Mạnh xác nhận trước tòa.

Sau đó doanh nghiệp mang công văn xuống cơ quan hải quan và lô nguyên liệu được thông quan.

Theo kết luận điều tra, từ năm 2020 đến tháng 4-2025, để chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ hai nhà máy MediUSA và MediPhar, Nguyễn Năng Mạnh sử dụng Công ty Hùng Phương đứng tên mở tờ khai nhập khẩu nguyên liệu, chủ yếu từ Trung Quốc.

Do nguyên liệu sản xuất thực phẩm chức năng phải đáp ứng hàng loạt thủ tục về hồ sơ hải quan, chứng nhận xuất xứ, kết quả kiểm nghiệm, hồ sơ tự công bố sản phẩm..., doanh nghiệp nhiều lần gặp vướng mắc trong quá trình thông quan.

Cơ quan điều tra xác định Nguyễn Hữu Tuân đã đồng ý hỗ trợ doanh nghiệp và yêu cầu chi 1,5 tỉ đồng.

Cựu cán bộ hải quan: "Lúc đó nghĩ là tiền doanh nghiệp cảm ơn"

Được gọi lên bục khai báo, Nguyễn Hữu Tuân thừa nhận có nhận tổng cộng 1,5 tỉ đồng từ Nguyễn Năng Mạnh nhưng cho rằng một số chi tiết Mạnh nhớ chưa chính xác.

Theo Tuân, vụ việc xảy ra vào cuối năm 2023. Ban đầu, đại diện doanh nghiệp đến gặp trình bày vướng mắc về thủ tục thông quan. Tuân cho rằng việc này không thuộc thẩm quyền xử lý của mình nên đã trao đổi với lãnh đạo cấp trên Nguyễn Văn Việt.

Tuân khai Việt nói có thể hỗ trợ nhưng "phải gặp doanh nghiệp, nếu tạo thuận lợi thì như nào".

Chủ tọa hỏi: "Tạo thuận lợi' nghĩa là gì?".

Tuân đáp ngắn gọn: "Nôm na là doanh nghiệp chi phí thế nào".

Khác với lời khai của Mạnh, Tuân cho rằng chính phía doanh nghiệp mới là bên đưa ra mức "1,2 đến 1,5 tỉ đồng". Còn sau khi trao đổi với cấp trên, Tuân thông báo số tiền thống nhất để "tạo điều kiện" chỉ là 800 triệu đồng.

Tuy nhiên, Tuân vẫn thừa nhận mình nhận đủ 1,5 tỉ đồng từ Mạnh.

Khoản đầu tiên nhận 300 triệu đồng, nhận ngay sau khi thông báo doanh nghiệp phải làm việc với Cục Quản lý dược.

Khoản thứ hai là 1,2 tỉ đồng, nhận trên xe ô tô sau khi doanh nghiệp được cấp văn bản hướng dẫn.

Tuân khai đã mang 300 triệu đồng đưa cho Phó cục trưởng Nguyễn Văn Việt.

Đến khoản tiền sau, Tuân cầm 500 triệu đồng lên phòng làm việc của Việt, đưa 400 triệu đồng và giữ lại 100 triệu đồng, nói là "tiền môi giới".

"Bị cáo có xác định đây là tiền hối lộ không?".

Tuân đáp rằng thời điểm đó chỉ nghĩ đây là tiền doanh nghiệp "cảm ơn". Câu trả lời khiến cả phòng xử bật cười.

Thẩm phán tiếp tục:

"Nếu cho rằng đó là tiền cảm ơn thì trước đây bị cáo đã nhiều lần nhận tiền cảm ơn của doanh nghiệp chưa?".

Tuân đáp đây là lần đầu tiên nhận khoản tiền lớn như vậy. "Thông thường chỉ vài ba triệu đồng". Lời khai này một lần nữa khiến nhiều người dự khán bật cười.

Chủ tọa lập tức quay xuống dưới phòng xử rồi hỏi ngược bị cáo: "Bị cáo nhận thức thế nào về tiếng cười dưới kia?".

Đứng trước bục khai báo, cựu cán bộ hải quan cúi đầu thừa nhận hành vi của mình là sai, nói đã nhận thức được vi phạm trong quá trình điều tra và đã nộp lại toàn bộ số tiền nhận từ Nguyễn Năng Mạnh để khắc phục hậu quả.

Theo cáo trạng, khoản tiền 1,5 tỉ đồng được xem là mắt xích quan trọng giúp doanh nghiệp của Nguyễn Năng Mạnh tháo gỡ ách tắc trong khâu nhập khẩu nguyên liệu. Đây cũng là một trong những hành vi bị cơ quan tố tụng xác định góp phần tạo điều kiện để đường dây tiếp tục sản xuất, đưa ra thị trường khối lượng lớn thực phẩm chức năng giả trong nhiều năm.

Tác giả: Thân Hoàng

Nguồn tin: tuoitre.vn