Đồng chí Trần Quốc Hoàn tên thật là Nguyễn Trọng Cảnh, sinh ngày 23/1/1916, trong một gia đình nghèo ở xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, nay là xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An - một vùng quê giàu truyền thống yêu nước, cách mạng, mảnh đất “địa linh nhân kiệt”. Sinh ra và lớn lên trong cảnh quê nghèo nhưng giàu nghĩa tình, sớm chứng kiến nỗi cơ cực của người dân mất nước, đồng chí đã sớm hun đúc trong mình tinh thần yêu nước.

Từ những năm 1925-1926, khi phong trào yêu nước lan rộng khắp cả nước, đồng chí đã chịu ảnh hưởng sâu sắc. Năm 1930, đồng chí Trần Quốc Hoàn tham gia tổ chức Học sinh phản đế của Đảng Cộng sản Đông Dương, rồi thoát ly gia đình đi làm phu mỏ chì Boneng ở Lào.

Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn - người chiến sĩ cộng sản kiên trung, người lãnh đạo tài năng của lực lượng CAND.

Trong môi trường lao động cực nhọc, bị bóc lột tàn khốc, lý tưởng cách mạng trong đồng chí càng được tôi luyện. Đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 3/1934, khi mới 18 tuổi; chính thức bước vào con đường hoạt động cách mạng, trọn đời vì lý tưởng của Đảng, của dân tộc.

Trong quá trình hoạt động, đồng chí nhiều lần bị địch bắt, giam giữ, quản thúc trong thời gian dài. Song, chính trong những hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, phẩm chất kiên trung, bất khuất của người chiến sĩ cộng sản càng được thể hiện rõ nét. Đồng chí luôn giữ vững niềm tin sắt son vào thắng lợi của cách mạng, kiên định lập trường, không khuất phục trước đòn roi, tù đày của kẻ thù, tiếp tục tổ chức hoạt động cách mạng ngay trong lao tù, giữ cương vị Bí thư Chi bộ Nhà tù Sơn La, góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết, đấu tranh bền bỉ của các chiến sĩ cách mạng bị giam cầm.

Sau khi Nhật đảo chính Pháp (3/1945), đồng chí đã cùng các chiến sĩ cách mạng tuyên truyền, vận động bọn cai ngục trả tự do cho chính trị phạm, an toàn rút về các vùng hoạt động của Đảng. Ra tù, từ tháng 4/1945, đồng chí được Trung ương cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc, tháng 12/1946, đồng chí được cử làm phái viên Trung ương ở Hà Nội. Đồng chí đã có nhiều đóng góp quan trọng để xử lý các tình huống phức tạp xảy ra, hóa giải các thủ đoạn chống phá của các thế lực phản động, bảo vệ thành quả cách mạng vừa mới giành được.

Với hơn 50 năm hoạt động cách mạng liên tục, trong đó có 28 năm giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Công an (1952-1980), đồng chí Trần Quốc Hoàn đã có công lao to lớn trong xây dựng CAND trở thành một lực lượng vũ trang cách mạng tin cậy, tuyệt đối trung thành của Đảng và nhân dân, đấu tranh chống phản cách mạng, các loại tội phạm khác, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn là người có đóng góp quan trọng trong xây dựng và phát triển lý luận CAND Việt Nam.

Trên cương vị Bộ trưởng, đồng chí đã tổng kết quá trình đấu tranh của lực lượng CAND từ khi thành lập, rút ra những kết luận quan trọng về một số công tác cơ bản như: công tác bảo vệ cơ quan, công tác điều tra và nghiên cứu, công tác bắt và xét xử, công tác hỏi cung, vấn đề quản chế… Trong đó, đã kết luận nhiều vấn đề thuộc phạm vi, nguyên tắc, phương châm, chính sách... trong cuộc đấu tranh chống phản cách mạng và tội phạm khác, bảo vệ ANTT. Đó là cơ sở để Trung ương Đảng ra những nghị quyết quan trọng về Công an, là điều kiện để tiếp tục nghiên cứu, phát triển lý luận CAND.

Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã cùng với lãnh đạo Bộ Công an tham mưu đề xuất với Đảng, Nhà nước những vấn đề chiến lược, sách lược trong đấu tranh chống phản cách mạng và các loại tội phạm khác, đồng thời tổ chức thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách đó trong kháng chiến chống thực dân, đế quốc, trong xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa và sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đồng chí Trần Quốc Hoàn luôn coi trọng việc xây dựng lực lượng bảo đảm ANTT ở cơ sở và đẩy mạnh phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, coi đây là vấn đề có tính chiến lược trong cuộc đấu tranh chống phản cách mạng và toàn bộ các mặt công tác Công an.

Để phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc ngày càng đi vào chiều sâu, có hiệu quả thiết thực, đồng chí luôn chỉ đạo và nhắc nhở phải dựa vào quần chúng, phải biết gắn nhiệm vụ đấu tranh chống phản cách mạng với việc phục vụ quyền lợi thiết thân hằng ngày của quần chúng, gắn liền nội dung tuyên truyền với hành động thực tế. Phát huy tính tích cực, tính cảnh giác cách mạng của quần chúng, bồi dưỡng nâng cao tinh thần đấu tranh, phát triển mạng lưới nhân dân từ hẹp đến rộng, từ nông đến sâu, vừa có khả năng phòng ngừa, vừa có khả năng chủ động tiến công địch liên tục là vấn đề có ý nghĩa quyết định, cơ bản nhất trong cuộc đấu tranh chống phản cách mạng.

Dưới sự lãnh đạo của đồng chí và lãnh đạo Bộ Công an, phong trào “Bảo vệ trị an” (nay là phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”) ngày càng phát triển sâu rộng, từ “Phòng gian bảo mật” với khẩu hiệu “Ba không”, “Ba chống”, “Ba phòng” trong kháng chiến chống thực dân Pháp; “Ba phòng”, “Ba không”, “Ba chống” trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước; và phong trào “Bảo vệ an ninh Tổ quốc” từ năm 1976 đến nay đã góp phần to lớn vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Nhận thức rõ sức mạnh của dân tộc phải gắn liền với phát huy sức mạnh của thời đại trong sự nghiệp cách mạng, đồng chí và Đảng đoàn, lãnh đạo Bộ Công an đã thường xuyên quan tâm chỉ đạo tăng cường hợp tác quốc tế với cơ quan an ninh, tình báo các nước xã hội chủ nghĩa, các nước láng giềng.

Từ những năm 1960, đồng chí đã sớm xây dựng mối quan hệ mật thiết với Ủy ban An ninh Liên Xô, Bộ An ninh Cộng hòa dân chủ Đức,… đặc biệt với Lào và Campuchia để khéo léo tranh thủ sự giúp đỡ về đào tạo cán bộ cho Công an Việt Nam, nhận viện trợ không hoàn lại để ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật phục vụ cho cuộc đấu tranh bảo vệ ANTT và xây dựng lực lượng CAND. Đồng chí Trần Quốc Hoàn đã đặt nền móng cho sự phát triển quan hệ hợp tác quốc tế ngày càng có hiệu quả giữa Công an Việt Nam với An ninh, Cảnh sát các nước.

Là người có tầm nhìn sâu rộng, đồng chí đã đề xuất với Trung ương Đảng mở các trường đào tạo sĩ quan và chiến sĩ Công an, ứng dụng sớm các thành tựu khoa học vào ngành Công an, chú trọng những công tác đặc biệt như cơ yếu, tình báo, cả về chuyên môn và nhân sự, bảo đảm phục vụ kịp thời trước mắt và lâu dài cho sự phát triển của cách mạng Việt Nam. Không chỉ vậy, đồng chí còn yêu cầu phải vận dụng kết quả nghiên cứu của các ngành khoa học khác vào công tác Công an như khoa học tâm lý - giáo dục, toán học, khoa học hình sự, khoa học pháp lý.

Là người lãnh đạo cao nhất của ngành Công an, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn hết sức coi trọng việc chi viện cho An ninh miền Nam, đào tạo cán bộ Công an cho miền Nam từ nhiều nguồn, nhiều lĩnh vực. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Bộ Công an đã liên tục chi viện cho An ninh miền Nam hơn một vạn cán bộ, trong đó có rất nhiều cán bộ cốt cán, lãnh đạo, chỉ huy cùng nhiều tài liệu huấn luyện, vũ khí, phương tiện nghiệp vụ; đồng thời tăng cường gần một vạn cán bộ khi vào tiếp quản miền Nam (năm 1975) và triển khai mô hình tổ chức mới cho Công an các tỉnh, thành phía Nam.

Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn thường xuyên chăm lo xây dựng lực lượng CAND trong sạch, vững mạnh, trở thành công cụ sắc bén của Đảng, Nhà nước và thật sự tin cậy của nhân dân. Thấm nhuần Sáu điều Bác Hồ dạy CAND, đồng chí luôn xác định sức mạnh chiến đấu của CAND là ở sự đoàn kết nhất trí về chính trị, sự thống nhất về tư tưởng và tổ chức, kỷ luật nghiêm minh, tự giác.

Sức mạnh đó bắt nguồn từ sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng, từ sức mạnh của quần chúng nhân dân. Đồng chí Bộ trưởng yêu cầu CBCS CAND “Phải thật sự là đày tớ trung thành, hết lòng hết sức phục vụ quần chúng nhân dân, phải được sự giám sát chặt chẽ, được sự phê bình của quần chúng nhân dân”. Đồng chí cũng nêu rõ yêu cầu về đạo đức cách mạng đối với lực lượng CAND là: “Xả thân vì sự nghiệp cách mạng của Đảng; trong công tác thì quyết tâm vượt khó khăn; trong chiến đấu với địch thì dũng cảm, mưu trí, trong quan điểm phục vụ... là thức cho dân ngủ ngon, gác cho dân vui chơi, lấy hạnh phúc của nhân dân làm niềm vui, lẽ sống của mọi CBCS”.

Cuộc đời hoạt động của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã nêu một tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức cách mạng, tận trung với nước, tận hiếu với dân; tác phong, lối sống giản dị, gần gũi quần chúng; tận tụy trong công tác, mưu trí, dũng cảm, cương quyết đấu tranh với bọn phản cách mạng và các loại tội phạm; cống hiến hết sức lực và trí tuệ của mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Tác giả: Vũ Linh