Trai làng “bắt vợ”, nhà trường thiếu hụt học sinh

Sau kỳ nghỉ tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 khoảng 1 tuần, Bam Giám hiệu Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở xã Na Loi, tỉnh Nghệ An nhận được báo cáo từ giáo viên chủ nhiệm lớp 8A và 8B về việc 2 nữ sinh của các lớp học này là các em Lầu Hơ A. và Lầu Y D., cùng sinh năm 2012, trú tại bản Nọong Hán, xã Na Loi không thể vận động quay trở lại lớp học vì bận đi... lấy chồng! Đây là 2 trong số hơn 40 học sinh của nhà trường đã tự ý bỏ học, không quay lại lớp sau kỳ nghỉ tết. Nhà trường đã phối hợp vận động gia đình, thuyết phục để các em lần lượt quay trở lại lớp học nhưng riêng 2 trường hợp này thì không khả thi.

Nữ sinh Trường THPT Tương Dương 1 trở lại trường sau kỳ nghỉ tết

Thầy Nguyễn Tân Phương, Hiệu trưởng Nhà trường chia sẻ, ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa nơi có nhiều đồng bào các dân tộc sinh sống, có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc học sinh không trở lại trường sau các kỳ nghỉ tết, nghỉ lễ, nghỉ hè, trong đó quan ngại nhất vẫn là nguyên nhân xuất phát từ phong tục “bắt vợ”. Dù đã thường xuyên làm công tác tuyên truyền, giáo dục nhưng tình trạng này vẫn xảy ra hằng năm. Đối với 2 trường hợp của các em Lầu Hơ A. và Lầu Y D., qua tìm hiểu được biết, hai em này đã được 2 nam thanh niên trú tại địa bàn xã Mường Lống tổ chức “bắt vợ”, đưa về nhà. Trong đó, em Lầu Y D. đã được gia đình hai bên tổ chức lễ ăn hỏi. “Nói là bị bắt làm vợ nhưng thực chất, các em đã quen biết, có quá trình tìm hiểu, yêu đương trước đó”, thầy Phương cho biết.

Sau kỳ nghỉ tết đến nay, cô giáo Nguyễn Thị Thanh, giáo viên chủ nhiệm lớp 10C3 Trường THPT Tương Dương 1, tỉnh Nghệ An vẫn chưa thể liên lạc được với học sinh Hờ Y P. (sinh năm 2010), trú tại bản Hợp Thành, xã Tương Dương. Từ thông tin các bạn cùng lớp cung cấp, cô Thanh chỉ biết em P. đã quyết định nghỉ học vì ngày mùng 4 tết đã tổ chức cưới chồng! Người bạn đời của P. cũng là một nam sinh của trường, học trên một khóa, nhà ở xã Nhôn Mai. Hai vợ chồng dự định sau khi cưới sẽ cùng nhau vào miền Nam để làm công nhân. Được biết, P. là một nữ sinh xinh đẹp, ngoan ngoãn và học giỏi, nhà trường rất kỳ vọng cô gái dân tộc Mông này sẽ học xong chương trình phổ thông trung học, nhưng ngay học kỳ đầu tiên của cấp 3, P. đã để cho một nam sinh cùng trường bắt về làm vợ.

Một trong hai nữ sinh lớp 8 tại Nghệ An đã tổ chức lễ cưới trong dịp tết vì bị bắt làm vợ

Nữ sinh Hờ Y P. không trở lại trường học sau kỳ nghỉ tết cũng không phải là ngoại lệ, riêng lớp 10C3 có đến 8 em không đến lớp và con số này của toàn trường là hơn 100 em. Có nhiều lý do để các em không đến trường sau kỳ nghỉ như bị ốm, xin ở nhà làm vía, chưa có phương tiện để đến trường... Trong đó, không loại trừ một số trường hợp nghỉ học vì bị bắt “làm vợ”, đã thông báo xin bố mẹ nghỉ học để lấy chồng. Thực trạng này không chỉ xảy ra ở học sinh cấp 3, nhiều trường hợp đang học lớp 8, lớp 9 cũng bỏ ngang để lấy chồng. Tại trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở xã Nậm Cắn, thông tin từ thầy Hiệu trưởng Đinh Tiến Hoàng thì sau kỳ nghỉ tết 1 tuần, toàn trường vẫn đang còn 12 học sinh chưa đến trường.

Trong số này, qua nắm bắt thông tin từ các bạn học và giáo viên chủ nhiệm trực tiếp đến nhà vận động thì được biết, có ít nhất 2 em học sinh Vừ Thị D. (lớp 7) và Lầu Y T. (lớp 8) xác suất không trở lại trường nữa là rất cao, vì các em đã có người yêu, và gia đình đang lên kế hoạch cưới hỏi vì các em đã được người yêu “bắt” về làm vợ trong dịp tết. “Một số dân tộc trên địa bàn tỉnh Nghệ An vẫn còn có tập tục bắt vợ vào dịp Tết nên các em sẽ lấy vợ, lấy chồng sớm. Dù đã vận động, tuyên truyền nhưng tình trạng học sinh bỏ học sau tết vẫn còn xảy ra”, thầy Hoàng buồn bã cho biết.

Nhiều hoạt động truyền thông được lồng ghép trong nhà trường nhưng không chấm dứt được vấn nạn tảo hôn

Chưa có con số thống kê đầy đủ về tỉ lệ học sinh ở các trường nội trú thuộc các xã biên giới, miền Tây Nghệ An bỏ học sau tết, trong đó có bao nhiêu trường hợp nghỉ học để lấy chồng, nhưng qua nắm bắt thực tế tại các trường nội trú trên một số địa bàn trọng điểm như Mường Lống, Mường Típ, Na Ngoi... tình trạng học sinh bỏ học sau tết năm nào cũng xảy ra, cá biệt có những trường cả trăm học sinh đồng loạt nghỉ học khiến giáo viên hết sức khốn đốn, phải lội suối, trèo đèo đến tận nhà vận động, thuyết phục nhưng hiệu quả vẫn không cao. Trong số các em nghỉ học, khoảng một nửa là vào các tỉnh miền Nam để đi làm, số còn lại ở quê để lấy vợ, lấy chồng.

Gian nan vận động học sinh trở lại trường sau kỳ nghỉ tết

Sáng ngày 25/2 (mùng 9 tháng Giêng), trên trang Facebook của Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở xã Nhôn Mai, tỉnh Nghệ An đăng tải dòng trạng thái kèm theo loạt hình ảnh thầy cô giáo trèo đèo, lội suối, băng rừng đến từng nhà gõ cửa vận động các em học sinh trở lại lớp đã thu hút nhiều lượt like (thích) và chia sẻ vì đồng cảm.

“Sau Tết, khi nhiều người còn đang du xuân, ngắm cảnh nhưng các thầy cô Trường Nhôn Mai lại lặng lẽ lên đường… Không quản dốc cao, đường trơn, thầy cô vượt đèo, băng rừng, lội suối để đến từng bản xa. Có những quãng đường xe máy còn khó đi (bản Huồi Măn, Piêng Luống, Phìa Òi...), thầy cô phải dắt bộ hết hàng giờ đồng hồ. Đến từng nhà, gõ từng cánh cửa, nhẹ nhàng hỏi han, kiên trì vận động các em trở lại lớp học. Những bước chân lấm bùn, những giọt mồ hôi đầu xuân ấy không chỉ là trách nhiệm - mà là tình thương dành cho học trò vùng cao”.

Công tác tuyên truyền được các lực lượng chức năng phối hợp thường xuyên nhưng vấn nạn “bắt vợ” vẫn xảy ra

Thực trạng ấy cũng là tình cảnh chung của gần 100 trường Phổ thông dân tộc nội trú và bán trú ở cả 3 cấp học trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Sau tết và sau các kỳ nghỉ kéo dài, nỗi lo học sinh không đến lớp lại thường trực, dù trước kỳ nghỉ nhà trường đã phối hợp triển khai mọi phương án, trong đó có cả yêu cầu gia đình ký cam kết, nhưng việc bỏ học vẫn diễn ra. Mặc dù giáo viên đã đến tận nhà, nhưng không phải cuộc vận động nào cũng thành công, có những học sinh thấy giáo viên đến là chạy trốn, có trường hợp kiên quyết không đi học nữa vì “ở nhà thích hơn”. Thậm chí, có trường hợp bố mẹ cũng không biết con mình đang ở đâu, các em đã rời nhà từ sau ngày mùng 1 Tết đến nay chưa trở về nhà, cũng không hề liên lạc với gia đình. Cá biệt, một số trường hợp bố mẹ rơi vào tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan” vì đã lỡ nhận sính lễ xin cưới hỏi từ nhà trai trong dịp tết.

Nói về phong tục “bắt vợ” hiện đang tồn tại ở một số đồng bào dân tộc ở miền Tây Nghệ An như Thái, Mông, Đan Lai... Thầy giáo Phạm Quốc Hoàng, Hiệu trưởng trường Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở xã Thạch Ngàn cho biết, tục "bắt vợ" hay "trộm vợ" là một tập tục truyền thống. Tuy nhiên, bản chất là xuất phát từ sự tìm hiểu, yêu đương trước đó rồi chàng trai bí mật nửa đêm đến bỏ đồ sính lễ, đưa cô gái về nhà, sau đó thông báo cho hai gia đình để tổ chức hôn lễ. Gần đây, tập tục này đã biến tướng, bị lợi dụng dẫn đến số lượng học sinh nữ tại các khu nội trú trường học cứ “vơi dần” sau các kỳ nghỉ dài, nhất là dịp nghỉ Tết Nguyên đán. Đơn cử như cách đây chưa lâu, tại khu nội trú của Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Na Ngoi, nửa đêm trai làng lẻn vào kéo lê một nữ sinh ra khỏi nơi ở với mục đích “bắt vợ”. Nhà trường nắm được sự việc đã kịp thời trình báo cơ quan chức năng giải cứu, sau đó lắp hàng chục camera an ninh để giám sát, theo dõi thì vấn nạn này mới giảm bớt.

Một thầy giáo tiểu học tại xã Nhôn Mai mang theo bánh kẹo vào bản để thuyết phục học sinh trở lại lớp

Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết thêm, để giảm thiểu tình trạng học sinh bỏ trường, bỏ lớp sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, hằng năm ngành Giáo dục đã phối hợp với nhà trường, chính quyền địa phương và gia đình, thậm chí nhờ sự vào cuộc của lực lượng Công an nhưng do phong tục, tập quán địa phương nên tình trạng này vẫn tồn tại. Do vị trí địa lý xa xôi, cách trở, không ít trường hợp khi giáo viên tìm đến được tận nhà để vận động thì mới ngã ngửa, học sinh đã được gia đình tổ chức cưới hỏi vì bị “bắt vợ” trong thời gian đang nghỉ tết cùng với gia đình.

Tác giả: Thiện Thành

Nguồn tin: Báo Công an nhân dân