Nghi thức rước kiệu Đức Thánh Bạch Mã trong lễ hội, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Đền Bạch Mã ở xã Kim Bảng (Nghệ An) là một trong bốn ngôi đền đẹp và tiêu biểu bậc nhất xứ Nghệ, hội tụ giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa tâm linh đặc sắc.

Trong làn sương mỏng còn bảng lảng trên triền núi xứ Nghệ, tiếng trống tế vang lên trầm hùng, mở ra không gian linh thiêng của một miền đất thấm đẫm lịch sử. Ngày 28/3/2026 (tức 10/2 năm Bính Ngọ), lễ đại tế Đền Bạch Mã được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về dâng hương tưởng niệm.

Đoàn rước lễ với cờ Tổ quốc, nghi trượng và lực lượng tham gia tạo nên không khí trang nghiêm, rộn ràng.

Vượt lên trên khuôn khổ một nghi lễ truyền thống, đó còn là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, nơi lịch sử như sống dậy trong từng nhịp trống, từng làn khói hương.

Giữa không gian uy nghi của ngôi đền cổ kính, những nghi thức tế lễ diễn ra theo đúng cổ lệ. Từng bước đi khoan thai, từng động tác dâng lễ chuẩn mực, như chắt lọc tinh hoa văn hóa từ bao đời, kết tinh thành một bản trầm ca của lòng tri ân và sự tiếp nối. Ở đó, người ta không chỉ đến để cầu phúc, mà còn để tìm về cội nguồn.

Nghi lễ dâng hương được thực hiện trang trọng theo đúng nghi thức cổ truyền tại đền.

Đến với lễ hội, người dân không chỉ cầu bình an, may mắn mà còn tìm về cội nguồn, hun đúc niềm tự hào dân tộc. Dâng nén hương thơm ở hạ điện, du khách Hoàng Văn Thành, cho rằng: “Việc tổ chức lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống, mà còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ về lịch sử và đạo lý uống nước nhớ nguồn”.

Đền Bạch Mã được xây dựng từ thế kỷ XV, thờ Đức Thánh Phan Đà - vị tướng trẻ tuổi đã hiến trọn đời mình cho sự nghiệp cứu nước. Sinh ra trên mảnh đất Nghệ An, trong bối cảnh đất nước loạn lạc, ông sớm tụ nghĩa, rèn quân, lập nên nhiều chiến công hiển hách. Khi nghĩa quân Lam Sơn tiến vào Nghệ An, ông cùng nghĩa sĩ gia nhập, trở thành lực lượng quan trọng góp phần vào thắng lợi chung.

Những địa danh như: Trà Lân, Đỗ Gia, động Tiên Hoa… không chỉ là dấu tích chiến trận mà còn là minh chứng cho tinh thần kiên cường, bất khuất của con người xứ Nghệ. Hình tượng vị tướng áo trắng cưỡi ngựa trắng xông pha nơi trận mạc đã trở thành biểu tượng của lòng trung nghĩa trong tâm thức dân gian. Sau khi hy sinh năm 1426 bên bờ bắc sông Lam, ông được nhân dân tôn thờ; vua Lê Lợi truy phong danh hiệu cao quý “Đại tướng quân” và cho lập đền thờ.

Không gian nội điện trong lễ đại tế, nơi diễn ra các nghi thức tế lễ linh thiêng, thể hiện lòng thành kính đối với Đức Thánh.

Không chỉ mang giá trị lịch sử thời phong kiến, Đền Bạch Mã còn gắn liền với các dấu mốc cách mạng. Trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931, đây là nơi hoạt động bí mật của tổ chức Nông hội xã Võ Liệt. Năm 1945, nhân dân địa phương tập trung tại đây trước khi giành chính quyền. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, di tích tiếp tục ghi dấu nhiều sự kiện quan trọng của quân và dân Thanh Chương.

Chia sẻ cảm nhận khi tham dự lễ hội, du khách Nguyễn Xuân Hùng ở xã Kim Liên (Nghệ An) cho biết: “Đền không chỉ đẹp, cổ kính mà còn rất linh thiêng. Mỗi lần về đây, tôi cảm nhận rõ sự thanh tịnh và niềm tự hào về truyền thống quê hương”.

Phát huy giá trị di sản, năm 2019, Lễ hội Đền Bạch Mã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội gồm phần lễ và phần hội, trong đó phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức như: khai quang, rước long ngai, tế thần, lễ tạ… Lễ hội năm 2026 diễn ra từ ngày 25 đến 28/3 (tức 7-10/2 âm lịch), tạo nên không gian văn hóa đặc sắc, đậm đà bản sắc dân tộc.

Trải qua bao biến thiên của thời gian, Đền Bạch Mã vẫn giữ được dáng vẻ uy nghi, cổ kính với quần thể kiến trúc hài hòa gồm: tam quan, nghi môn, hạ điện, trung điện, thượng điện, tả vu, hữu vu. Những tòa kiến trúc bề thế, mái ngói rêu phong, những đường chạm khắc tinh xảo như in dấu bàn tay tài hoa của người xưa, lặng lẽ kể lại câu chuyện của lịch sử; đồng thời, góp phần làm nên giá trị nghệ thuật đặc sắc của di tích.

Múa lân – một hoạt động đặc sắc trong phần hội, góp phần làm phong phú không gian lễ hội truyền thống.

Bên trong đền còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như: nhà vàng, nhà bạc, bộ lục lạc đồng, tượng chim phượng sơn son thếp vàng…, làm tăng thêm chiều sâu lịch sử và giá trị tâm linh.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Kim Bảng Đậu Thị Hồng Thảo cho biết: “Ngày nay, việc bảo tồn và phát huy giá trị Đền Bạch Mã được địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng, gắn với phát triển văn hóa và du lịch bền vững”.

Mỗi mùa lễ hội trở về, nơi đây lại nhắc nhở về những giá trị trường tồn của dân tộc. Bởi khi con người còn biết hướng về cội nguồn, lịch sử sẽ mãi được tiếp nối, trở thành điểm tựa vững chắc cho tương lai.

Tác giả: Nguyên Hạnh

Nguồn tin: nhandan.vn