Từ xa xưa, cam Xã Đoài đã được xem là sản vật quý, thường dùng để tiến vua, chỉ xuất hiện trong những dịp lễ trọng.

Nguồn gốc đặc biệt của cam Xã Đoài

Theo các tài liệu lịch sử của làng Nghi Diên, cam Xã Đoài có nguồn gốc từ châu Phi. Một số tài liệu khác lại cho rằng giống cam này xuất phát từ Tây Ban Nha và được người Pháp đưa vào trồng tại Nghệ An từ đầu thế kỷ XIX. Dù xuất xứ còn nhiều giả thuyết, nhưng đều được khẳng định là cam Xã Đoài đặc biệt “hợp đất” vùng Nghi Diên.

Cùng một giống cam, khi trồng ở nơi khác vẫn cho cây xanh tốt, quả đẹp, nhưng hương vị không thể sánh bằng cam trồng trên đất gốc Xã Đoài. Chính thổ nhưỡng, khí hậu và kinh nghiệm canh tác truyền đời đã tạo nên hương vị rất riêng cho loại cam này.

Cam Xã Đoài có vị ngọt, thanh đặc trưng

Cam Xã Đoài có vỏ mỏng, mịn, màu vàng óng, mùi thơm dịu, vị ngọt thanh, không gắt, được ví “ngọt như mật ong”. Từ xa xưa, cam Xã Đoài đã được xem là sản vật quý, thường dùng để tiến vua, chỉ xuất hiện trong những dịp lễ trọng.

Khác với sự nhộn nhịp của những năm được mùa, vụ cam năm nay mang theo nhiều nỗi lo. Mưa bão dồn dập trong năm đã khiến nhiều vườn cam bị thiệt hại nặng, sản lượng giảm sâu. Thế nhưng, chính sự khan hiếm ấy lại càng khiến mỗi quả cam Xã Đoài trở nên quý giá.

Mất mùa nặng, cam vẫn “đắt như vàng”

Những ngày giáp Tết, tại các vườn cam Xã Đoài, người trồng cam tất bật bảo vệ từng quả chín vàng còn sót lại sau một năm mưa bão khắc nghiệt, mong giữ trọn “lộc trời” để kịp ngày giao cho khách.

Ông Nguyễn Văn Thọ (57 tuổi, trú xã Nghi Lộc) có hơn 20 năm gắn bó với cam Xã Đoài gốc. Gia đình ông hiện sở hữu hai vườn cam lâu năm, vốn được xem là nguồn thu chính mỗi dịp Tết. Đầu năm nay, ông dự kiến thu hoạch khoảng 5.000–6.000 quả. Tuy nhiên, sau nhiều đợt mưa bão lớn, phần lớn cam bị rụng, nhiều cây già yếu bị bật gốc, gãy cành. Đến thời điểm này, hai vườn cam của ông chỉ còn chưa đầy 1.000 quả đủ tiêu chuẩn thu hoạch.

Mỗi quả cam có giá giao động từ 80 - 100 nghìn đồng/qủa

“Cam rụng nhiều lắm. Cây thì già, lại gặp mưa bão liên tiếp nên năng suất giảm mạnh. Chỉ vài cây nằm khuất gió mới giữ được quả đến giờ”, ông Thọ chia sẻ.

Để cứu vườn cam sau thiên tai, ông Thọ phải đầu tư thêm hệ thống tưới tự động, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, bổ sung khoáng chất giúp cây phục hồi. Số cam còn lại được ông chăm sóc kỹ lưỡng, bảo vệ từng quả. Hầu hết đã có khách quen đặt mua từ sớm, chờ đến ngày thu hoạch sẽ vào tận vườn tự tay hái.

Không riêng gì gia đình ông Thọ, nhiều hộ trồng cam Xã Đoài trên địa bàn xã Nghi Lộc cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Ông Nguyễn Văn Cường (65 tuổi, trú xã Nghi Lộc) cho biết: Đầu vụ gia đình tôi kỳ vọng thu khoảng 4.000 quả cam. Thế nhưng, sau mưa bão và lũ lụt, đến ngày thu hoạch chỉ còn hơn 900 quả. Toàn bộ số cam này đã có người đặt mua với giá 100.000 đồng/quả. Nhưng tính ra, vụ này gia đình tôi vẫn thiệt hại khoảng 300 triệu đồng so với dự kiến ban đầu”.

Dù mất mùa, cam Xã Đoài vẫn giữ mức giá cao. Tại vườn, nhiều quả được bán với giá từ 80.000–100.000 đồng/quả, tùy kích cỡ và độ đẹp. Điều đặc biệt là phần lớn cam đã được khách đặt mua từ khi còn xanh, thậm chí ngay từ đầu vụ.

Năm nay thời tiết không thuận lợi nên cam Xã Đoài mất mùa

Theo người trồng cam, khách mua cam Xã Đoài chủ yếu là khách quen, mua để biếu Tết, thờ cúng hoặc làm quà sang trọng. Với họ, cam Xã Đoài không chỉ là một loại trái cây, mà còn là giá trị tinh thần, là “lộc” đầu năm.

Do sản lượng ít, năm nay nhiều chủ vườn rất thận trọng trong việc nhận đơn hàng. Chỉ khi quả đã qua được những đợt gió lớn, bám chắc trên cành, họ mới dám nhận bán để tránh rủi ro.

Với người trồng cam Xã Đoài, mỗi quả cam cận Tết đều quý giá chẳng khác nào vàng. Để bảo vệ cam, bà con phải áp dụng nhiều biện pháp thủ công kết hợp kỹ thuật sinh học.

Quanh gốc cam, người dân giăng ni lông để ngăn chuột và các loài gặm nhấm. Trên cành, các túi chế phẩm sinh học được treo xen kẽ nhằm xua đuổi côn trùng gây hại. Những cây sai quả còn được phủ lưới từ gốc lên đến tán để hạn chế tối đa sâu bệnh và tác động của gió mạnh.

Sáng sớm và chiều tối là hai thời điểm người trồng cam đều đặn ra vườn kiểm tra. Từng gốc cây, từng cành quả được quan sát kỹ lưỡng để kịp thời phát hiện dấu hiệu rụng, nứt vỏ hay sâu bệnh. Với họ, quả rụng không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là nỗi lo mất chữ tín với khách đã đặt mua từ sớm.

Phần lớn cam đã được khách đặt mua từ khi còn xanh, thậm chí ngay từ đầu vụ

Song song với việc bảo vệ vụ cam hiện tại, người dân vùng Xã Đoài đang từng bước cải tạo đất, chăm sóc các gốc cam cổ và nhân giống cam Xã Đoài thuần chủng. Nhiều gia đình mạnh dạn đầu tư cải tạo vườn, trồng mới, thay thế những cây già cỗi, kỳ vọng khôi phục diện tích cam sau mưa bão.

Với họ, trồng cam Xã Đoài không chỉ là kế sinh nhai mà còn là cách gìn giữ một phần di sản của quê hương. Dù đối mặt với nhiều khó khăn từ thời tiết và biến đổi khí hậu, người trồng cam vẫn bền bỉ giữ nghề, mong sao mỗi mùa Tết, những quả cam vàng óng, ngọt lành vẫn hiện diện trên mâm cỗ ngày xuân, giữ trọn hương vị “tiến vua” của vùng đất Xã Đoài xưa.

Tác giả: Zen Linh

Nguồn tin: baophapluat.vn