Các nhà nghiên cứu lịch sử kiểm tra bia ma nhai ở xã Con Cuông, Nghệ An với niên đại gần 700 năm tuổi.

Bút tích lịch sử từ bia đá ma nhai Con Cuông

Theo tài liệu lịch sử, bia ma nhai (dấu tích bản vẽ, hình khắc chữ thơ văn được trên vách đá mài nhẵn) kỷ công bi văn thời Trần là hiện vật gốc, độc bản còn nguyên vẹn. Đây là một trong những bia ma nhai cổ nhất miền Trung và hiện được xem là bia ma nhai có niên đại cổ thứ hai ở Việt Nam.

Những nội dung văn bia gắn với sự kiện quân sự quan trọng dưới triều Trần khi Thượng hoàng Trần Minh Tông thân chinh chỉ huy quân đi đánh dẹp Ai Lao vào năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335) tại vùng Mật Châu, Kiềm Châu - khu vực Con Cuông, Tương Dương ngày nay.

Sau chiến thắng trở về, để khẳng định uy quyền quốc gia, răn đe các thế lực ngoại xâm và giữ yên bờ cõi, thượng hoàng đã lệnh cho Phát vận sứ, Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn soạn bài văn khắc vào vách núi bi văn (hiện lưu giữ trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An) nhằm ghi lại chiến công hiển hách ấy.

Điểm đặc biệt của bia ma nhai là toàn bộ văn bia được khắc trực tiếp lên vách núi đá tự nhiên. Tuy chỉ gồm 14 dòng với 155 chữ Hán nhưng bia có kích thước lớn, rộng khoảng 1,55m, cao 2,13m. Mỗi chữ Hán được khắc theo lối chân phương, mạnh mẽ và uy nghiêm; từng chữ có đường kính trung bình khoảng 10,5cm được chạm khắc sâu vào lòng đá.

Từng chữ được khắc sâu vào đá trên núi.

Suốt gần 7 thế kỷ qua, dưới sự che chở tự nhiên của vách đá và cây rừng, những dòng chữ khắc trên đá vẫn hiện lên rõ nét, bền bỉ trước sự khắc nghiệt của thời gian và thiên nhiên.

Trong kho tàng văn bia Việt Nam, bia ma nhai kỷ công bi văn thời Trần là văn bia duy nhất còn lại gắn trực tiếp với sự nghiệp bảo vệ biên cương của các vị hoàng đế triều Trần, tiêu biểu là Thượng hoàng Trần Minh Tông (1300-1357).

Tấm bia ma nhai do Nguyễn Trung Ngạn khắc trên đá vào mùa đông năm 1335 không chỉ ghi lại chiến công mà còn mang ý nghĩa như một bản tuyên ngôn về lãnh thổ và sức mạnh của Đại Việt; minh chứng lịch sử sống động cho ý thức bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và biên cương của dân tộc ta cách đây gần 700 năm.

Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, năm 2011 bia ma nhai kỷ công bi văn thời Trần được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2025, bia ma nhai kỷ công bi văn thời Trần được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia.

Bảo tồn phát huy giá trị bia ma nhai Con Cuông

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Hoài An - Bí thư Đảng ủy xã Con Cuông, Nghệ An đánh giá việc bia ma nhai được công nhận là bảo vật quốc gia không chỉ góp phần nâng cao giá trị và vị thế của bảo vật trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, mà còn mở ra cơ hội quan trọng để tăng cường công tác nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá giá trị di sản, gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Ông Nguyễn Hoài An - Bí thư Đảng ủy xã Con Cuông, Nghệ An.

Qua đó, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, hun đúc niềm tự hào dân tộc và bồi đắp bản sắc văn hóa Việt Nam cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tại buổi lễ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành thông tin, Nghệ An là vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, đặc biệt là Con Cuông, từ lâu giữ vị trí chiến lược trọng yếu phía Tây Nam của tỉnh, nơi đây không chỉ là cửa ngõ giao thương quan trọng mà còn là điểm đến mang đậm giá trị lịch sử và bản sắc văn hóa.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành phát biểu tại buổi lễ.

Từ thời Lý, thời Trần, khởi nghĩa Lam Sơn đến thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Con Cuông luôn gắn với dòng chảy lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Từ sự ra đời của Chi bộ Đảng đầu tiên ở miền núi Nghệ Tĩnh tại Môn Sơn trong cao trào 1930-1931, đến các cuộc kháng chiến và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc Con Cuông luôn một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ, đoàn kết vượt khó, lập nhiều thành tích đáng tự hào.

Chương trình biểu diễn nghệ thuật tại buổi lễ công bố bảo vật quốc gia bia ma nhai.

Bia ma nhai được khắc từ thời Trần năm 1335 không chỉ là chứng tích lịch sử quý giá mà còn là biểu tượng cho ý chí giữ nước, bảo vệ biên cương và tư duy chiến lược của cha ông, đây không chỉ là niềm tự hào của Nghệ An mà còn là "trang sử đá" thiêng liêng của quốc gia, minh chứng cho bản lĩnh Đại Việt và khát vọng trường tồn của dân tộc Việt Nam.

Với giá trị đặc biệt, năm 2011, Bia ma nhai được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật khắc đá cổ.

Bia ma nhai được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là Bảo vật Quốc gia. Đây vừa là niềm vinh dự lớn lao, vừa đặt ra trách nhiệm rất nặng nề đối với tỉnh Nghệ An nói chung và xã Con Cuông nói riêng.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành đề nghị trong thời gian tới, xã Con Cuông tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm:

Tăng cường bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị Bia ma nhai; giữ gìn nguyên trạng di tích, cảnh quan và không gian văn hóa, lịch sử; quan tâm quy hoạch, đầu tư, trùng tu để từng bước xây dựng Bia ma nhai trở thành điểm đến mang tầm vóc quốc gia, dân tộc.

Những điệu múa của người dân Con Cuông.

Và những tiết mục văn nghệ, nghệ thuật đặc sắc của miền đất Con Cuông, Nghệ An.

Đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm, số hóa, tuyên truyền và giáo dục giá trị lịch sử, văn hóa, tư tưởng và ý thức chủ quyền quốc gia của Bia ma nhai.

Bia ma nhai sẽ mãi là biểu tượng thiêng liêng của lịch sử, văn hóa và chủ quyền dân tộc; là niềm tự hào của Con Cuông, của Nghệ An và của cả nước; nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau biết trân trọng quá khứ, giữ gìn non sông, xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, phồn vinh, hạnh phúc" - ông Thái Văn Thành chia sẻ.

Tác giả: Trần Quốc Huy

Nguồn tin: congdankhuyenhoc.vn