Theo ghi nhận dọc tuyến sông Lam, sau các đợt mưa lũ lớn trong năm 2025, lượng phù sa, bùn đất dồn tích ở hạ lưu đã làm biến dạng dòng chảy. Nhiều đoạn sông bị thu hẹp, lòng dẫn nâng cao, khiến các công trình lấy nước không còn đảm bảo điều kiện vận hành như thiết kế.

Tại xã Cát Ngạn, trạm bơm Cát Văn - công trình tưới tiêu cho khoảng 180ha lúa đã phải dừng hoạt động hơn một tháng nay. Khu vực bể hút bị bùn đất bồi lấp dày đặc, tạo thành “nút thắt” khiến dòng nước không thể tiếp cận.

Mực nước sông xuống thấp, trạm bơm hoạt động cầm chừng.

Qua khảo sát, diện tích bồi lắng tại đây lên tới hơn 5ha, trong đó phần ảnh hưởng trực tiếp đến bể hút chiếm gần một nửa. Lớp bùn dày phủ kín lòng dẫn khiến toàn bộ hệ thống gần như tê liệt, việc xử lý thủ công không còn khả thi.

Trong khi đó, tại xã Đại Đồng, trạm bơm Thanh Hưng 2 vẫn duy trì vận hành nhưng trong điều kiện hết sức khó khăn. Công trình đảm nhận cấp nước cho khoảng 240ha lúa, song thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nguồn hút.

Ông Nguyễn Phương Hường, Trạm phó Trạm bơm Thanh Hưng 2 cho biết: “Dù có 4 máy bơm công suất lớn, nhưng nhiều thời điểm chúng tôi chỉ vận hành được một nửa.

Đường ống dẫn tại trạm bơm Rạng (xã Đại Đồng) không thể hút nước do bồi lấp.

Đặc biệt vào sáng sớm, khi mực nước xuống thấp nhất, việc hút nước gần như không hiệu quả, buộc phải canh thời điểm nước dâng để vận hành”.

Không chỉ dừng lại ở vài điểm cục bộ, tình trạng bồi lắng đang lan rộng trên toàn tuyến. Tại xã Thanh Chương, hơn 10 trạm bơm bị ảnh hưởng do hệ thống ống dẫn bị bùn đất vùi lấp, làm gián đoạn việc cấp nước cho hàng trăm ha đất sản xuất.

Ông Thái Đăng Phương, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Thủy lợi Thanh Chương cho biết: “Chúng tôi đã đề xuất phương án nạo vét khu vực thượng lưu để khơi thông dòng chảy. Tuy nhiên, khu vực này nằm ngoài phạm vi quản lý nên cần sự phối hợp của nhiều đơn vị. Trong khi đó, nguồn kinh phí còn hạn chế nên việc triển khai gặp nhiều khó khăn”.

Tình trạng tương tự cũng đang diễn ra tại hệ thống cống Bara Nam Đàn- công trình thủy lợi trọng điểm cấp nước cho hàng chục nghìn ha lúa. Dù đã được nạo vét một phần, song bồi lắng vẫn chưa được xử lý triệt để, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết nước.

Trước áp lực nguồn nước, các đơn vị quản lý đã triển khai nhiều giải pháp như khơi thông cục bộ, bảo dưỡng thiết bị, điều chỉnh lịch tưới theo mực nước. Một số nơi linh hoạt vận hành theo con nước để tận dụng tối đa nguồn cấp.

Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng, đây chỉ là giải pháp tình thế. Về lâu dài, cần có chiến lược tổng thể trong xử lý bồi lắng lòng sông, nâng cấp công trình và bố trí nguồn lực nạo vét định kỳ, đồng thời tăng cường phối hợp điều tiết nước từ các hồ thủy điện thượng nguồn.

Dòng chảy bị thu hẹp do phù sa tích tụ tại cống Bara Nam Đàn.

Hiện nguồn nước vẫn cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất, nhưng nguy cơ thiếu nước trong thời gian tới là hiện hữu, nhất là vào giữa và cuối mùa khô. Nhiều khu vực cuối kênh có thể đối mặt với hạn cục bộ, thậm chí xâm nhập mặn.

Bài toán đảm bảo nguồn nước tưới đang đặt ra yêu cầu cấp bách về sự chủ động thích ứng và đầu tư căn cơ. Nếu không có giải pháp đồng bộ, nguy cơ gián đoạn sản xuất nông nghiệp sẽ ngày càng rõ nét, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân.

Tác giả: Xuân Thao

Nguồn tin: congly.vn