Học sinh tại điểm bản Xốp Kho, Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Nga My, xã Nga My, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Thực hiện chủ trương sắp xếp mạng lưới trường học phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương ở Nghệ An đang xây dựng phương án sáp nhập trường lớp theo hướng giảm đầu mối quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Tuy nhiên, quá trình triển khai được tính toán linh hoạt theo điều kiện từng vùng, đặc biệt ở miền núi, nhằm bảo đảm học sinh vẫn được học gần nơi cư trú và không bị ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục.

Nâng cao hiệu quả, phù hợp thực tiễn

Năm học 2026-2027, các trường học trên địa bàn xã Diễn Châu, Nghệ An đã cơ bản hoàn thành việc tuyển sinh đầu cấp. Riêng đối với tuyển sinh lớp 6, địa phương và các nhà trường đã rà soát, thống kê số liệu phổ cập và đang chờ quyết định phê duyệt thành lập Trường Tiểu học và THCS Diễn Hoa.

Trước đó, Trường THCS Hoa Quảng gồm có học sinh và các điểm trường thuộc 2 xã Diễn Châu và Minh Châu. Điều này khiến việc quản lý hành chính nhà nước của các địa phương đối với Trường THCS Hoa Quảng gặp một số vướng mắc nhất định.

Vì vậy, sau khi rà soát, chính quyền 2 xã Diễn Châu và Quảng Châu đã họp bàn, thống nhất phương án phân tách Trường THCS Hoa Quảng.

Theo phương án được địa phương xây dựng, một phân hiệu của Trường THCS Hoa Quảng trên địa bàn xã Diễn Châu sẽ được tách, sáp nhập với Trường Tiểu học Diễn Hoa để thành lập Trường Tiểu học và THCS Diễn Hoa.

Điểm trường chính của THCS Hoa Quảng tại địa bàn xã Minh Châu sẽ sáp nhập với Trường Tiểu học Diễn Quảng, hình thành Trường Tiểu học và THCS Diễn Quảng.

Ông Cao Huy Hùng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Diễn Châu cho biết, địa phương đã hoàn thiện đề án trình cấp có thẩm quyền xem xét, đồng thời tổ chức lấy ý kiến đội ngũ giáo viên.

Qua nắm bắt, khoảng 50% giáo viên của Trường THCS Hoa Quảng có nguyện vọng chuyển về công tác tại Trường Tiểu học và THCS Diễn Hoa sau khi phân tách trường và sáp nhập trường mới.

Khi có quyết định của UBND tỉnh và hướng dẫn của Sở GD&ĐT, địa phương sẽ hoàn tất tuyển sinh lớp 6, đồng thời ổn định tổ chức và đội ngũ.

Hoạt động trải nghiệm tại Trường THCS Giang Sơn, xã Bạch Ngọc, Nghệ An. Ảnh: NTCC

Tại xã Bạch Ngọc, việc sắp xếp trường lớp đã được triển khai ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hai trường mầm non Ngọc Sơn và Lam Sơn được sáp nhập thành Trường Mầm non Bạch Ngọc; đồng thời xóa một điểm trường lẻ của Trường Mầm non Giang Sơn Đông, đưa học sinh về học tại điểm chính.

Hiện trên địa bàn xã có 4 trường mầm non, 5 trường tiểu học và 2 trường THCS. Việc giảm đầu mối giúp tinh giản các vị trí quản lý như hiệu trưởng, văn thư, thủ quỹ, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, để bảo đảm việc học tập và đưa đón học sinh, địa phương vẫn đang tính toán các phương án sắp xếp hợp lý.

Ông Nguyễn Kim Nam - Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Ngọc cho biết: Việc sắp xếp trường lớp nhằm tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý. Theo hướng dẫn mới của Sở GD&ĐT Nghệ An, thực hiện tiêu chí 1 địa phương nếu có 2 trường cùng cấp học trở lên thì sẽ sáp nhập, địa phương đề xuất nghiên cứu sáp nhập các trường THCS hiện có thành một trường thống nhất. Đối với cấp tiểu học, địa phương kiến nghị duy trì 2 cụm trường nhằm bảo đảm điều kiện đi lại cho học sinh và phụ huynh. Trong đó, một cụm phục vụ học sinh khu vực các xã Ngọc Sơn, Lam Sơn và Bồi Sơn cũ; cụm còn lại phục vụ học sinh khu vực Giang Sơn Đông và Giang Sơn Tây.

Riêng đối với cấp học mầm non, trên địa bàn hiện vẫn có 4 trường với 6 điểm trường. Với đặc thù quy mô học sinh đông, độ tuổi nhỏ, nếu sáp nhập thành 1 trường duy nhất trong khi địa bàn rộng sẽ gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý, điều hành và kiểm tra chuyên môn.

Giảm đầu mối nhưng đảm bảo cơ hội học tập

Xã Nga My đóng ở địa bàn xã vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn của Nghệ An, nơi sinh sống của bà con các dân tộc Thái, Ơ Đu. Trên địa bàn xã hiện có 1 trường THCS, 2 trường tiểu học và 2 trường mầm non.

Ông Lô Thanh Nhất – Bí thư Đảng ủy xã Nga My cho biết, với đặc thù địa bàn rộng, nhiều bản làng xa xôi, mong muốn của địa phương là giữ nguyên quy mô trường lớp như hiện tại.

Tuy nhiên, thực hiện chủ trương chung về quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục và hướng dẫn của Sở GD&ĐT Nghệ An, địa phương đang xây dựng kế hoạch sáp nhập. Phương án của xã là sáp nhập đồng cấp học để thuận lợi cũng như đảm bảo chất lượng chuyên môn từng cấp học.

Xã dự kiến giảm đầu mối trường học nhưng giữ các phân hiệu, điểm lẻ nếu khoảng cách quá xa để tạo điều kiện thuận lợi, cũng như đảm bảo cơ hội học tập đến tất cả học sinh. Bên cạnh đó giảm cán bộ quản lý trường học.

Đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên trên địa bàn hiện không dôi dư. Khi triển khai sáp nhập, địa phương sẽ phối hợp với ngành giáo dục để chọn đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực để điều hành các trường sau sáp nhập khi quy mô lớn hơn, địa bàn rộng hơn.

Giờ học của thầy trò Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Nga My, xã Nga My, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An, việc sắp xếp lần này không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn hướng đến đổi mới phương thức quản trị, chuyển từ "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục".

Mạng lưới trường học sẽ được tổ chức phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời bám sát quy mô dân số, điều kiện địa lý và sự phân bố dân cư của từng địa phương.

Mới đây, Sở GD&ĐT Nghệ An cũng ban hành văn bản hướng dẫn UBND các xã, phường và các đơn vị trực thuộc rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập. Mục tiêu giảm tối thiểu 35% đầu mối các cơ sở giáo dục công lập hiện có.

Theo đó, việc sắp xếp không thực hiện theo cách cơ học để giảm số lượng trường mà phải căn cứ vào quy mô dân số, địa hình, mạng lưới dân cư và điều kiện thực tế của từng địa phương. Quan điểm xuyên suốt là lấy người học làm trung tâm, bảo đảm học sinh đến trường thuận lợi, không làm phát sinh khó khăn về khoảng cách, chi phí học tập hay ảnh hưởng đến công tác phổ cập giáo dục.

Sở cũng quy định rõ không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường phổ thông với trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên; không sáp nhập các cơ sở giáo dục chuyên biệt với trường phổ thông đại trà. Hướng ưu tiên là sáp nhập các trường cùng cấp học hoặc xây dựng trường liên cấp ở những địa bàn phù hợp.

Một tiêu chí đáng chú ý là tại mỗi xã, nếu cùng một cấp học có từ hai trường trở lên thì phải nghiên cứu phương án sáp nhập ít nhất một trường. Tuy nhiên, những địa phương có địa hình chia cắt, giao thông khó khăn hoặc việc sáp nhập làm phát sinh quá nhiều điểm trường vẫn có thể đề xuất giữ nguyên sau khi được xem xét.

Đối với các điểm trường lẻ, việc sắp xếp sẽ được thực hiện trên cơ sở điều kiện cơ sở vật chất và khoảng cách đi học của học sinh. Riêng ở miền núi, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các phân hiệu và điểm trường vẫn được duy trì khi cần thiết nhằm bảo đảm học sinh được học gần nơi ở.

Thực tế, giai đoạn 2021-2025, Nghệ An đã giảm 34 trường công lập và 251 điểm trường lẻ. Đến cuối năm học 2025-2026, toàn tỉnh còn 1.528 cơ sở giáo dục, gồm 541 trường mầm non, 479 trường tiểu học, 396 trường THCS, 91 trường THPT và 21 trung tâm giáo dục thường xuyên; vẫn còn 883 điểm trường lẻ.

Tác giả: Hồ Lài

Nguồn tin: giaoducthoidai.vn