Thí sinh trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm 2025. Ảnh: Duy Hiệu.

Theo quy chế tuyển sinh lớp 10 của Bộ GD&ĐT, từ năm 2025, nếu thi tuyển, các tỉnh, thành tổ chức thi Toán, Ngữ văn và một môn thứ ba (hoặc bài thi tổ hợp). Môn này nằm trong nhóm: Ngoại ngữ, Giáo dục công dân, Khoa học Tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, Công nghệ, Tin học.

Tiếng Anh áp đảo

Tính đến nay, 25/34 tỉnh, thành trên cả nước đã công bố môn thi thứ ba. Phần lớn các địa phương lựa chọn Tiếng Anh hoặc Ngoại ngữ. Cụ thể như sau:

Có thể thấy, Tuyên Quang là địa phương duy nhất quyết định chọn Khoa học tự nhiên làm môn thi thứ ba. Trước đó, Sơn La cũng từng dự kiến tổ chức bài thi tổ hợp nhiều môn cho môn thi thứ ba, nhưng đã rút lại phương án này sau khi tiếp thu ý kiến phản hồi.

Năm ngoái, Tiếng Anh (hoặc Ngoại ngữ) là lựa chọn của gần 60/63 tỉnh, thành cũ.

Lý do các địa phương chọn môn Tiếng Anh

Theo quy định của Bộ GD&ĐT, môn thi hoặc bài thi thứ ba không được trùng nhau quá 3 năm liên tiếp. Quy định này áp dụng từ năm 2025, năm nay là năm thứ hai các địa phương chọn Tiếng Anh (Ngoại ngữ) là môn thi thứ ba. Tuy nhiên, nhiều năm trước đó, môn học này cũng đã được chọn.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hoá - Xã hội của Quốc hội, nhận định việc nhiều năm liền, các địa phương chọn Tiếng Anh làm môn thi thứ ba cho thấy một ưu tiên rõ ràng: Xem ngoại ngữ là năng lực nền tảng trong thời hội nhập.

Ở góc độ khác, đây cũng là lựa chọn an toàn trong tổ chức thi. Tiếng Anh được tổ chức thi trong nhiều năm, đã có cấu trúc đề thi ổn định, tương đối chuẩn hóa, thuận lợi cho thi trắc nghiệm và chấm bằng phần mềm.

"Khi chương trình mới còn đang hoàn thiện, việc chọn một môn quen thuộc giúp giảm rủi ro kỹ thuật và áp lực dư luận", bà Nga nói.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Huyền Thảo, giáo viên dạy môn Lịch sử, trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), bổ sung rằng các địa phương chọn Tiếng Anh nhằm tăng cường việc dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học theo chủ trương chung.

Tiếng Anh và Ngoại ngữ được nhiều địa phương lựa chọn là môn thi thứ 3 vào lớp 10. Ảnh: Đinh Hà.

Rủi ro

Chọn Tiếng Anh có nhiều mặt tích cực, tuy nhiên, theo ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga, rủi ro nằm ở sự đơn điệu kéo dài trong lựa chọn môn thi.

Khi một môn học trở thành “mặc định” trong kỳ thi có tính cạnh tranh, toàn bộ hệ thống dạy và học sẽ điều chỉnh theo nó. Học sinh lớp 9 có xu hướng dồn thời gian cho luyện đề, học mẹo làm bài trắc nghiệm, tối ưu điểm số, trong khi các môn khác bị giảm động lực đầu tư. Lâu dần, giáo dục có thể bị thu hẹp vào logic thi cử thay vì phát triển năng lực toàn diện.

Một hệ lụy đáng lưu ý là nguy cơ gia tăng bất bình đẳng. Ngoại ngữ phụ thuộc nhiều vào điều kiện học tập: Môi trường tiếp xúc, chất lượng giáo viên, khả năng tham gia các khóa học bổ trợ. Học sinh ở đô thị, có điều kiện tiếp cận trung tâm ngoại ngữ, học liệu phong phú sẽ có lợi thế hơn rõ rệt so với học sinh vùng khó khăn. Khi Tiếng Anh trở thành môn thi nhiều năm liền, sự chênh lệch này có thể bị khuếch đại.

Đồng tình với quan điểm trên, TS Nguyễn Thị Huyền Thảo nhấn mạnh việc tuyển sinh chỉ tập trung vào Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh sẽ giảm đi sự quan tâm, đầu tư cho các môn còn lại.

Theo cô Thảo, việc thiếu hụt kiến thức ảnh hưởng đến việc phân hoá theo năng lực ở bậc THPT. Không ít học sinh khi lên đến bậc THPT bị thiếu hụt kiến thức, thậm chí kiến thức cơ bản có khi vẫn phải "hệ thống, dạy lại".

Nói riêng về môn Khoa học tự nhiên, bà Nga cho rằng xem nhẹ nền tảng khoa học căn bản tác động lên tư duy ở bậc THPT rất rõ. Không chỉ kiến thức, Khoa học tự nhiên còn rèn luyện tư duy logic, hệ thống, khả năng đặt giả thuyết và kiểm chứng, năng lực đọc hiểu dữ liệu và giải quyết vấn đề.

"Nếu nền móng này không được củng cố ở lớp 9, khi lên THPT, học sinh dễ rơi vào tình trạng học thuộc công thức mà thiếu khả năng phân tích, hoặc sợ hãi các môn khoa học", bà Nga nói.

Để đảm bảo được mục tiêu giáo dục toàn diện ở bậc THCS và phân hoá ở bậc THPT, ngoài việc không chọn một môn thi thứ ba nhiều năm liên tiếp, bà Nga đề xuất cần xây dựng một “rổ lựa chọn” mang tính chiến lược cho môn thi thứ ba.

Ngoại ngữ có thể tiếp tục được chọn ở những địa phương đủ điều kiện, nhưng đồng thời phải chuẩn bị sẵn sàng để luân phiên các môn khác trong các năm sau. Muốn vậy, các địa phương cần chuẩn hóa ngân hàng đề, tập huấn ra đề theo định hướng đánh giá năng lực, tránh biến các môn tích hợp thành gánh nặng kỹ thuật.

Bên cạnh đó, bà Nga cho rằng nên giảm tác động tiêu cực của thi cử bằng cách tăng vai trò đánh giá quá trình ở bậc THCS theo hướng minh bạch, đáng tin cậy. Kỳ thi vào lớp 10 cần là công cụ phân loại hợp lý, không phải áp lực khiến việc dạy và học chỉ xoay quanh vài môn thi.

Quan trọng hơn, dù chọn môn nào, mục tiêu cũng không nên dừng ở việc kiểm tra trí nhớ hay kỹ năng làm bài, mà phải đánh giá được khả năng tư duy, vận dụng và giải quyết vấn đề. Khi giữ vững định hướng này, câu chuyện sẽ không còn là "chọn tiếng Anh hay khoa học", mà là nâng cao chất lượng và định hướng dài hạn của giáo dục.

Tác giả: Ngọc Bích

Nguồn tin: znews.vn