Náo nhiệt "sàn giao dịch" trâu bò đặc biệt nhất xứ Nghệ

 Trong ký ức của các bậc cao niên xã Bạch Hà, tỉnh Nghệ An chợ Ú có gốc rễ từ hàng thập kỷ trước. Thuở ban đầu, nơi đây chỉ là một bãi đất trống nhỏ, nơi người dân trong vùng dắt dăm ba con trâu, con bò đến để trao đổi công cày, đổi con giống phục vụ mùa màng. Chợ họp mộc mạc, thuận mua vừa bán giữa những người hàng xóm láng giềng chân chất. Thế nhưng, nhờ vị trí địa lý thuận lợi và danh tiếng về nguồn gia súc chất lượng, bãi họp nhỏ năm xưa đã vươn mình thành một chợ đầu mối lớn. Theo đó, năm 1967, chợ Ú được thành lập và đi vào hoạt động. Chợ họp mỗi tháng 6 phiên, mỗi phiên có hàng trăm con trâu bò được giao dịch. 

 Cứ đều đặn vào các ngày 1, 6, 11, 16, 21 và 26 Âm lịch hàng tháng, khi trời còn tối mịt, chợ Ú mở phiên họp. Giữa màn sương sớm, hàng chục chiếc xe tải vạn dặm nổ máy sầm sập, chở theo hàng trăm con gia súc từ dọc miền đất nước, thậm chí vượt biên giới từ Lào, Campuchia về hội tụ, tạo nên một khung cảnh náo nhiệt hiếm nơi nào có được. 

 Từ lâu, chợ Ú không chỉ đơn thuần là nơi thông thương gia súc mà đã thẩm thấu sâu đậm, trở thành một nét văn hóa đặc trưng riêng của xứ Nghệ. Ý thức được giá trị  đó, chính quyền địa phương cùng người dân nơi đây luôn đồng lòng bảo tồn và gìn giữ. Ngoài việc duy trì phiên chợ, chính quyền cũng phổ biến cho người dân về văn hóa ứng xử, mua bán trong chợ, tránh tình trạng chặt chém, to tiếng với nhau… Việc mua bán đều diễn ra trên tinh thần tự nguyện, không ép buộc, tranh giành.

 Hệ thống "luật ngầm" mộc mạc kết hợp cùng sự định hướng văn minh đã triệt tiêu hoàn toàn tình trạng chặt chém, to tiếng hay cãi vã. Người mua kẻ bán từ khắp muôn phương về đây đều ứng xử nền nã, tạo nên một môi trường kinh doanh sòng phẳng, an toàn và đậm đà tình nghĩa của người dân. 

 Tại chợ Ú, vệt sơn cầm tay chính là "bản hợp đồng" mộc mạc mang tính cam kết cao. Khi giá cả được thống nhất, một vệt sơn màu xịt thẳng lên mình con vật sẽ thay thế cho mọi thủ tục giấy tờ rườm rà, giúp định danh chủ mới giữa hàng trăm con gia súc tại bãi. Những vệt sơn là bằng chứng xác nhận giao dịch thành công. Từ bãi tập kết, trâu bò nhanh chóng được bốc lên những đoàn xe tải trọng tải lớn, hối hả về các tỉnh phía Bắc và địa phương lân cận.

 Theo người dân, ở chợ Ú, có một luật ngầm bất thành văn: đã xịt sơn là không bao giờ lật lọng. Chữ "tín" mộc mạc, thẳng thắn đã giúp khu chợ luôn vận hành bình yên, hiếm khi xảy ra tranh chấp.

 Giữa "biển" gia súc tại chợ Ú, giới buôn bò dày dạn sương gió luôn áp dụng những bộ quy tắc "vàng" riêng biệt để chọn được những con bò chất lượng nhất. Theo ông Võ Văn Minh, trú ở xã Bạch Hà cho biết, khi chọn bò thịt hoặc bò nuôi vỗ béo, thương lái thường ưu tiên những con có thân hình vạm vỡ, khung xương chắc chắn, đường sống lưng thẳng dài cùng phần ngực sâu và mông nở rộng. 

 Riêng với bò nái giống, người mua lại khắt khe tìm kiếm những con có ngoại hình nhanh nhẹn, thuần tính, đầu cổ thanh nhỏ, bụng to nhưng không sệ và bầu vú phải phát triển đều, cân đối. Đặc biệt, một mẹo bất di bất dịch của dân trong nghề để kiểm tra thể trạng con vật là quan sát mắt và mũi; bò khỏe mạnh bắt buộc phải có mắt sáng tinh nhanh, răng hàm đều đặn và đi đứng vững chãi.

 Toàn xã hiện có khoảng hàng chục  chuồng trại diện tích lớn do người dân địa phương đầu tư xây dựng. Hệ thống chuồng trại này được các “đầu nậu” thuê trọn gói làm tổng kho để tập kết và “gom” trâu, bò từ nhiều nguồn trước khi bốc lên xe tải trọng tải lớn đi tiêu thụ. 

 Hệ sinh thái "ăn theo" phiên chợ vô cùng phong phú bao gồm: nghề dắt trâu bò thuê, cung ứng rơm thức ăn, dịch vụ tắm mát gia súc và hậu cần ăn uống cho thương lái. Sự nhộn nhịp của các dịch vụ này vào mỗi kỳ họp chợ đã mở ra nhiều cơ hội việc làm, trở thành nguồn thu nhập ổn định và bền vững cho người dân địa phương. "Trâu bò được thương lái mua về tập kết ở đây rất đông, những con gầy yếu hoặc chưa được giá sẽ chưa xuất đi ngay mà được gửi lại trại để chăm sóc, vỗ béo chờ phiên chợ kế tiếp. Cứ đưa trâu đi chăn thả ngoài đồng, bổ sung thêm rơm rạ, cám bã, mỗi ngày tụi tui được các ‘đầu nậu’ trả tiền công từ 200.000 đến 250.000 đồng/người tùy theo số lượng đàn ít hay nhiều", bà Phạm Thị Vinh, 49 tuổi, trú tại xã Bạch Hà cho biết. 

 Để đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống giao thương ở chợ này, công tác giám sát dịch bệnh tại chợ Ú được triển khai vô cùng chặt chẽ. Theo ông Nguyễn Văn Châu - Phó ban quản lý chợ Ú, tất cả trâu, bò khi đưa vào chợ đều bắt buộc phải có tem kiểm dịch rõ ràng. Để thuận tiện cho công tác quản lý và kiểm soát dịch bệnh, Ban quản lý áp dụng quy trình phân loại nguồn gốc bằng màu sắc: gia súc nhập từ ngoài tỉnh về sẽ được gắn tem màu vàng, còn gia súc nguồn gốc trong tỉnh sẽ sử dụng tem màu xanh.

 Trao đổi Người Đưa Tin, ông Nguyễn Bùi Phương – Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Hà cho biết, chợ Ú là một trong những chợ có đóng góp kinh tế lớn cho địa phương. Khu chợ trăm tuổi này hiện là mạch máu thương mại chiến lược, tạo sinh kế bền vững cho nhiều hộ dân từ các nghề phụ trợ "ăn theo" như cho thuê chuồng trại để gom hàng, dịch vụ dắt trâu bò thuê, cung ứng rơm rạ thức ăn và hậu cần ăn uống phục vụ thương lái muôn phương. Chính quyền địa phương đang đưa chợ Ú vào kế hoạch phát triển chợ trọng điểm nhằm phát triển kinh tế và giữ gìn văn hóa địa phương.