Phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo

Tham dự phiên họp tại điểm cầu Nghệ An có Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái VănThành cùng thành viên Ban Chỉ đạo của tỉnh.

Quang cảnh tại điểm cầu Nghệ An

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải và Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Văn Thành cùng chủ trì tại điểm cầu Nghệ An

Tập trung thảo luận về cơ chế tài chính đột phá, đặc thù cho phát triển KHCN&ĐMST

Phát biểu đặt vấn đề tại phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, mặc dù có những kết quả rõ nét và đổi mới cách thức tổ chức về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST), chuyển đổi số và Đề án 06, nhưng Ban Chỉ đạo nhận thấy nhiều công việc vẫn còn chậm, chưa đạt được mong muốn của Ban Chỉ đạo Trung ương và của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Các báo cáo đã chỉ ra cụ thể những nhóm nhiệm vụ và các Bộ, ngành Trung ương chậm trễ; chỉ rõ nguyên nhân và phương hướng nhiệm vụ cho 6 tháng cuối năm để tăng cường tiến độ, chất lượng các nhiệm vụ trọng tâm.

Phiên họp hôm nay cũng nhằm chuẩn bị cho Hội nghị toàn quốc của Ban Chỉ đạo Trung ương sơ kết 01 năm rưỡi thực hiện Nghị quyết 57 dự kiến tổ chức trong thời gian tới.

Lãnh đạo các Sở, ngành tham dự phiên họp tại điểm cầu Nghệ An

Thủ tướng Chính phủ đề nghị phiên họp tập trung thảo luận để chỉ ra những điểm nghẽn, thách thức, khó khăn, nguyên nhân và đề xuất các nhóm giải pháp, kiến nghị cụ thể thực hiện phát triển KHCN&ĐMST. Trong đó, thảo luận chuyên đề về phát triển các công nghệ lợi ích và sản phẩm chiến lược; thảo luận về việc hoàn thiện Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Đây là nền tảng cơ bản từ Trung ương đến địa phương để đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất. Đi kèm với đó là việc vận hành, hoàn thiện hệ thống các cơ sở dữ liệu phục vụ lãnh đạo, điều hành của Chính phủ, các Bộ ngành, địa phương và cung ứng dịch vụ công trực tuyến cho người dân, doanh nghiệp.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu cần thống nhất cách thức triển khai tại các Bộ, ngành và địa phương để đảm bảo thực chất, hiệu quả; tránh tình trạng "chạy theo phong trào" hay chạy theo tiến độ mà không quan tâm đến chất lượng và sản phẩm đầu ra; rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến sản phẩm và thị trường. Đặc biệt, cần có các ý kiến về cơ chế tài chính đột phá, đặc thù cho phát triển KHCN&ĐMST.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu thảo luận xác định vai trò của các Bộ, ngành, địa phương, viện trường và doanh nghiệp. Các địa phương phải xác định bài toán phát triển trọng tâm dựa trên tiềm năng và lợi thế riêng để xây dựng danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tăng cường giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong mô hình quản lý, vận hành, chia sẻ hạ tầng phòng thí nghiệm; khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm.

Hoàn thành 11/37 nhiệm vụ

Theo Thông báo số 246/TB-VPCP ngày 12/5/2026 của Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận Phiên họp lần thứ ba năm 2026 của Ban Chỉ đạo 57 Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương được giao 53 nhiệm vụ, trong đó có 16 nhiệm vụ thực hiện thường xuyên, 37 nhiệm vụ có thời hạn cụ thể. Theo đó, các Bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành 11 nhiệm vụ, 24 nhiệm vụ đang thực hiện đúng tiến độ, 02 nhiệm vụ quá hạn thuộc trách nhiệm của Bộ Tư pháp và Bộ Khoa học và Công nghệ.

Thời gian qua, các Bộ, ngành đã thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ khi chủ động hoàn thiện thể chế, biến luật pháp thành bệ phóng cho ĐMST thay vì áp dụng một cách máy móc. Đáng chú ý là việc đề xuất các cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) đối với các mô hình kinh tế mới và công nghệ chiến lược. Tính đến nay đã có 29/34 địa phương đăng ký 124 sản phẩm KHCN, ĐMST trọng tâm, chia làm hai nhóm rõ rệt: Nhóm nông - lâm - thủy sản, công nghệ sinh học (chiếm 43,6%) và Nhóm công nghệ mới, công nghệ số, công nghiệp cao (chiếm 56,4%).

Tại Nghệ An, UBND tỉnh đã xác định 04 bài toán lớn về phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số năm 2026. Đó là chỉnh lý, số hóa hồ sơ, tài liệu để tạo lập cơ sở dữ liệu; Hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu ngành; Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) xây dựng mô hình sử dụng hệ thống nhật ký khai thác điện tử hỗ trợ công tác quản lý, giám sát tàu cá và truy xuất nguồn gốc thủy sản trên địa bàn tỉnh; Xây dựng và triển khai Chương trình Số hóa di sản và phát triển du lịch thông minh xứ Nghệ. Bên cạnh đó, Nghệ An đăng ký sản phẩm lõi là “Phân bón hữu cơ vi sinh chất lượng cao từ phụ phẩm nông nghiệp bằng công nghệ gia nhiệt”. Sản phẩm này xử lý trực tiếp hàng nghìn tấn rơm rạ, bã mía của địa phương để phục vụ lại vùng cam Vinh, chè công nghiệp, tạo ra kinh tế tuần hoàn.

Thẳng thắn chỉ rõ những “điểm nghẽn”, hạn chế, tồn tại

Tuy nhiên, quá trình tổ chức triển khai thực tiễn về KHCN&ĐMST vẫn còn bộc lộ một số giới hạn nhất định về tính đồng bộ, đặc biệt là trong sự gắn kết và phát huy thế mạnh của cơ sở.

Tư duy hoạch định chính sách của các Bộ, ngành hiện nay ưu tiên tính “thống nhất”, “đồng bộ” và “dùng chung” trên toàn quốc, triệt tiêu không gian cho sự phát triển KHCN mang tính đặc thù. Các Bộ còn thiếu cơ chế tài chính linh hoạt để cấp vốn hoặc “trợ lực” trực tiếp cho các sáng kiến ĐMST xuất phát từ lợi thế so sánh của các địa phương. Liên kết giữa Nhà nước, viện/trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Nhà nước chưa đặt hàng rõ; viện/trường còn thiếu động lực thương mại hóa; doanh nghiệp chưa được tham gia từ đầu vào xác định bài toán, thiết kế sản phẩm, thử nghiệm, hoàn thiện, đưa ra thị trường. Nhiều địa phương chưa có cơ chế thu hút đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ lớn tham gia giải quyết bài toán của địa phương...

Theo Đại tướng Lương Tam Quang – Bộ trưởng Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57 của Chính phủ), điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là chưa phát huy tốt vai trò của ba chủ thể trung tâm: Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Các Bộ chưa thực sự làm đúng vai trò "tư lệnh ngành" trong việc dẫn dắt địa phương và phân vai theo chuỗi giá trị vùng; chưa tổ chức được chuỗi sản xuất tự chủ khép kín từ giống, nguyên liệu đến thương hiệu và tiêu thụ.

Đối với các địa phương, đang thiếu định hướng cụ thể, lúng túng trong triển khai và lựa chọn sản phẩm không gắn với thế mạnh đặc thù hay tiềm năng bản địa. Tình trạng đăng ký nghiên cứu dàn trải, rập khuôn: Ví dụ, Đắk Lắk và Tây Ninh đăng ký chip bán dẫn; Đồng Tháp, Điện Biên, Cao Bằng đăng ký mô hình ngôn ngữ lớn và blockchain; An Giang, Gia Lai đăng ký hàng không vũ trụ và vật lý thiên văn. Điều này dẫn đến thiếu sự đột phá và cạnh tranh.

Đối với doanh nghiệp, chưa được trao vai trò chủ động dẫn dắt trong lĩnh vực KHCN và ít cơ hội tiếp cận nguồn vốn ngân sách. Thiếu các cơ chế đặt hàng đầu tư nhà nước cho những sản phẩm mới chưa có thị trường của khu vực tư nhân, làm hạn chế đóng góp của doanh nghiệp vào nhiệm vụ quốc gia.

Từ góc nhìn của cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Đại tướng Lương Tam Quang cho rằng, tư duy phát triển KHCN vẫn chưa thực sự trao quyền chủ động cho các Bộ ngành, địa phương. Tâm lý hoài nghi, chưa tin dùng hàng nội địa dù sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn. Nhiều nơi cùng tập trung vào một loại công nghệ dẫn đến cạnh tranh nội bộ và giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tại phiên họp, Bộ Khoa học và Công nghệ đã báo cáo đề xuất về mô hình quỹ đầu tư phát triển KHCN&ĐMST; công tác giải ngân nhiệm vụ phát triển KHCN&ĐMST; việc đề xuất sản phẩm công nghệ chiến lược, triển khai hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm gắn với sản phẩm công nghệ chiến lược. Bộ trưởng Bộ Công thương cũng đã trao đổi về vai trò dẫn dắt của Bộ trong phát triển hệ sinh thái công nghệ năng lượng mới, năng lượng tái tạo và lưới điện thông minh phục vụ tăng trưởng xanh tại các địa phương. Bộ trưởng Bộ Xây dựng trao đổi về vai trò định hướng, dẫn dắt của Bộ trong thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng vật liệt xây dựng xanh, vật liệu mới trong các công trình hạ tầng chiến lược quốc gia. Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã chia sẻ về định hướng, dẫn dắt của Bộ trong xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số du lịch quốc gia và tạo động lực mới cho tăng trưởng ngành du lịch bằng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo...

Lãnh đạo các địa phương cũng đã báo cáo những bài toán lớn trong phát triển KHCN&ĐMST mà địa phương chọn để tập trung thực hiện dựa vào tiềm năng, thế mạnh của mình. Phiên họp cũng đã được nghe Bộ Khoa học và Công nghệ báo cáo công tác giải ngân nhiệm vụ phát triển KHCN&ĐMST; việc đề xuất sản phẩm công nghệ chiến lược, triển khai hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm gắn với sản phẩm công nghệ chiến lược.

Người đứng đầu các Bộ, ngành, địa phương phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng thực hiện các nhiệm vụ

Phát biểu kết luận phiên họp, định hướng nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong 6 tháng cuối năm 2026 và thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục thực hiện nghiêm túc, quyết liệt tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện Nghị quyết số 57.

Theo đó, cần xác định rõ KHCN&ĐMST và chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời trở thành động lực quan trọng thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Hiện nay, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đang được giao xây dựng và trình Trung ương ba đề án về đổi mới mô hình phát triển đất nước, trong đó lấy KHCN, ĐMST và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu. Mục tiêu xuyên suốt là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; đồng thời tăng cường năng lực tự chủ quốc gia và tự chủ chiến lược của đất nước.

Thủ tướng Chính phủ khẳng định, việc triển khai các nhiệm vụ phải hướng tới kết quả thực chất, tạo ra sản phẩm cụ thể, tránh chạy theo phong trào hoặc chỉ chú trọng số lượng. Đây là quan điểm chỉ đạo quan trọng mà các Bộ, ngành, địa phương cần đặc biệt quan tâm trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, cần chuyển mạnh tư duy đánh giá hiệu quả từ đầu vào sang đầu ra, lấy sản phẩm, hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và mức độ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế làm thước đo. Hiệu quả hoạt động của các Bộ, ngành, địa phương cần được phản ánh thông qua những kết quả cụ thể đối với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh cũng như khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn thuộc chức năng, nhiệm vụ được giao.

Về tổ chức thực hiện, Thủ tướng Chính phủ đề nghị phân định rõ vai trò, nhiệm vụ của từng cấp, từng ngành. Ở cấp Trung ương, cần tập trung phát triển các công nghệ chiến lược, hạ tầng lõi và giải quyết những bài toán lớn của quốc gia. Ở cấp vùng, cần hình thành các chuỗi giá trị liên kết liên vùng. Đối với các địa phương, cần tập trung phát triển những sản phẩm đặc trưng, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế địa phương.

Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh vai trò kiến tạo của Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, cơ chế đặt hàng, tạo môi trường thử nghiệm và chia sẻ rủi ro có kiểm soát. Tuy nhiên, Nhà nước không thể làm thay doanh nghiệp. Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp phải là lực lượng trực tiếp cung cấp tri thức, công nghệ, tổ chức sản xuất, thương mại hóa sản phẩm và phát triển thị trường.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu người đứng đầu các Bộ, ngành, địa phương phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng thực hiện các nhiệm vụ được giao. Chính phủ sẽ trực tiếp đánh giá kết quả triển khai Nghị quyết 57 đối với từng Bộ, ngành và địa phương thông qua trách nhiệm của Bộ trưởng và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành phải lựa chọn đúng các bài toán lớn thuộc lĩnh vực quản lý, có tính dẫn dắt, không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn phải kết nối chặt chẽ với nhu cầu phát triển của địa phương và vùng kinh tế trọng điểm.

Về cơ chế tài chính, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục rà soát, tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn triển khai các cơ chế đặc thù, đột phá đã được ban hành.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương rà soát toàn bộ các nhiệm vụ được giao trong các kết luận, thông báo trước đây; tập trung xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn, không để tiếp tục lùi tiến độ...

Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công an theo dõi sát tiến độ thực hiện, định kỳ hằng tháng báo cáo Thủ tướng Chính phủ về các nhiệm vụ chậm tiến độ, nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất biện pháp xử lý.

Tác giả: Phan Quỳnh

Nguồn tin: nghean.gov.vn